| آموزش‌های روان‌شناختی برای سالمندان در شرایط بحران: مروری نظام‌مند بر نیازها، مداخلات آموزشی و راهبردهای ارتقای تاب‌آوری با تأکید بر بافت فرهنگی ایران |
| کد مقاله : 1033-8MEDUCT (R2) |
| نویسندگان |
|
مینا نظری کمال *1، کوروش قنبری2، سمیرا عمومی3 1موسسه خیریه کهریزک، تهران، ایران 2دپارتمان مشاوره و روانشناسی، کلینیک شهید دادمان، وزارت راه و شهرسازی، تهران، ایران 309126205270 |
| چکیده مقاله |
| مقدمه: سالمندان در شرایط بحران (همه‌گیری، بلایای طبیعی، جنگ) از آسیب‌پذیرترین گروه‌های جمعیتی محسوب می‌شوند. با توجه به روند گذار جمعیتی ایران به سوی سالمندی و افزایش فراوانی بحران‌ها، برنامه‌های مدیریت بحران همچنان از توجه کافی به نیازهای روان‌شناختی این گروه برخوردار نیستند. آموزش‌های روان‌شناختی به‌عنوان مداخلاتی کم‌هزینه، پیشگیرانه و جامعه‌محور، پتانسیل بالایی در ارتقای تاب‌آوری سالمندان دارند، اما مؤلفه‌های اثربخش و متناسب با بافت فرهنگی آن‌ها به‌خوبی تبیین نشده است. هدف: این مطالعه با هدف مرور نظام‌مند شواهد موجود درباره نیازها، مؤلفه‌های اثربخش و راهبردهای اجرایی آموزش‌های روان‌شناختی برای سالمندان در شرایط بحران، با تأکید بر کاربردپذیری در نظام سلامت ایران انجام شد. روش: این مطالعه با رویکرد مرور نظام‌مند بر اساس پروتکل PRISMA انجام شد. جست‌وجو در پایگاه‌های علمی معتبری چون PubMed، Scopus، Web of Science با استفاده از کلیدواژه‌های انگلیسی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ صورت گرفت. از میان ۳۴۷ مقاله اولیه، پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۴۲ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت‌دار و بر پایه چارچوب نظریه شناختی-اجتماعی بندورا و مدل تاب‌آوری ریچاردسون انجام شد. یافته‌ها: یافته‌ها در چهار محور اصلی دسته‌بندی شدند: ۱) نیازهای اختصاصی آموزشی (شامل نیاز به اطلاعات ساده‌شده، مهارت‌های تنظیم هیجان متناسب با توانمندی‌های جسمانی و حمایت اجتماعی ساختاریافته)؛ ۲) مؤلفه‌های اثربخش مداخلات (شامل سادگی محتوا، تکرار مرحله‌ای، مشارکت خانواده و تناسب فرهنگی)؛ ۳) موانع اجرایی (شامل انگ روان‌شناختی، کمبود نیروی انسانی متخصص و ضعف زیرساخت‌های ارتباطی)؛ و ۴) راهبردهای بهینه‌سازی (شامل ادغام آموزش در بسترهای موجود نظیر مراکز بهداشت و اماکن عبادی، بهره‌گیری از رسانه‌های عمومی و توانمندسازی مراقبان خانوادگی). مدل مفهومی مستخرج نشان می‌دهد که اثربخشی آموزش‌ها در صورت طراحی مبتنی بر ویژگی‌های شناختی-جسمانی سالمند، نوع بحران و بافت فرهنگی، و از طریق مشارکت فعال خانواده، به حداکثر می‌رسد. نتیجه‌گیری: آموزش‌های روان‌شناختی برای سالمندان در شرایط بحران، در صورت طراحی مبتنی بر شواهد و متناسب با ویژگی‌های بومی، می‌تواند به‌طور معناداری تاب‌آوری، خودکارآمدی و کیفیت زندگی این گروه را ارتقا دهد. ادغام نظام‌مند این آموزش‌ها در برنامه‌های آمادگی و پاسخ‌دهی به بحران در سطح ملی یک ضرورت است. پیشنهاد می‌شود بسته آموزشی تدوین‌شده در قالب یک مطالعه نیمه‌تجربی در مراکز روزانه سالمندان اجرا و ارزشیابی شود. |
| کلیدواژه ها (کلمات کلیدی مقاله را با کاما از یکدیگر جدا کنید و در این قسمت قرار دهید.) |
| سالمندان، آموزش روان‌شناختی، بحران، تاب‌آوری، مرور نظام‌مند، سلامت روان سالمندی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
